Dart Bölüm: 1 | Dart'a Giriş

Temel Dart yapıları

Dart hakkında temel yapılar.

20 Kasım 2025 9 dk Muhammet Abdullah Şahin

Programlama Dilleri mobil programala flutter diller

Giriş

Dart programlama dili Google tarafdında inşa edilmiş Flutter ile mobil programlama yapabilmek adına bir programlama dilidir.

Bu noktada bir Hello, World uygulaması başlatalım:

void main () {
    print('Hello, Woeld!');
}

Dart bir main bloğu üzerinde işlevlerini yerine getirir. main bizim ana programımızı oluşturur ve bütün yapılar burada çalışmaktadır.

BİLGİ! void anahtar kelimesi bu metodun değer dönmeyeceği anlamına gelmektedir. Ana program ise herhangi bir dönğş değeri (int, String… vb.) içermediğinden void ile belirtilmelidir.

Değişkenler

Dart’ta değişken tanımlamak için en temel anahtar kelimemiz var‘dır. Bu anahtar kelime atanan değere bağlı tipini oluştururu.

var isim = 'Abdullah Şahin'                  // var burada ^String^ değer atranmıştır 
var yil = 2025                               // var burada ^int^ tam sayı değer atranmıştır 
var pi = 3.14                                // var burada ^double^ ondalıklı değer atranmıştır 
var iller = ['Ankara', 'İstanbul', 'Samsun'] // var burada ^Liste^ değer atranmıştır 
var iller = {
    06: 'Ankara',                            // var burada ^Map^ değer atranmıştır
    34: 'İstanbul',                          // Map buurada key int, value String şeklindedir
    55: 'Samsun',
}           

Dart bu noktada type-safe (Tip Güvenliği) sağlamaktadır. var anahtar kelimemiz oluşturulduğu anda dynamic olarak oluşur. Atama gerçekleştiğinde ise tip ataması gerçekleşir.

Bununla beraber tanımlama yapılabilecek anahtar kelimlelerimiz vardır.

Anahtar Kelime	Açıklama
int age	Tam sayı değeri tutmamızı sağlar
String name	Karakter disizi değerliği tutmamızı sağlar
double num	Ondalıklı değeri tutmamızı sağlar
bool isValid	İlkili (Doğru, Yanlış) değer tutmamızı sağlar
Object list	Bu genellikle bir adresten veri alırken kullanılır

Farklı veri tiplerimiz de var ama daha sonra deyineceğiz.

Null-Safety

Bu noktadan sonra şunu incelemek lazım Dart’ta Null Safety yani boş değer güvenliği. Dart bu konuda çok hassastır. Eğer bir değerin asla null yani boş olmayacağından eminseniz değişken tanımlarken anahtar kelimeye ? burakmanız gerekir.

var? name;
name = 'Dart';

print(name);

DİKKAT! Bura ? ile bu değere boş da olabilir demek istedik. Bu işlemi yaparrken çok dikkatli olmalıyız.

Null-Safety kapsamında bakılabilecek bir anahtar kelimemiz daha bulunmakta late. Bu anahtar değişkenin şimdi boş olsada sonradan kesinlikle bir değer alacağını belirtmiş oluruz.

late String name;

void main () {
    name = 'Abdullah';
    print(name);
}

ÖNEMLİ! Eğer bu noktada late ile bir değişkene atama başlatamazsak çalışma zamanında hata alırız.

Const ve Final

const ve final anahtar kelimeleri bir değerin değişmez olduğunu ifade etmekte kullanılır. Aralarındaki en önemli dark ise biri çalışma zamanında oluşturulurken biri derleme zamanında oluşmasıdır.

const: Bu anahtar kelime derleme zamanında değer alır ve değiştirilemez. En önemli diğer özelliği ise bu değişken ile bellek üzerinde tek bir örnek yaratılır.

final: Bu anahrat kelime ise çalışma zamanında değer alır ve değiştirilemez.

final list1 = [1, 2, 3];
const list2 = [1, 2, 3];

list1.add(4);  // final objeyi değil referansı kilitler
list2.add(4);  // const objeye ekleme yapılamaz

CAPTION Const ve Final Bellek Görünümü.

Buradaki görselde kısaca şunun çıkarımını yapmalıyız const ile oluşturulan değişkenler eğer aynı değere sahipse bellekte aynı adresi göstermekte. Bu durumda bize bellek tüketimini azaltığı görülmektedir. Bu kullanım flutter ile daha efektif anlaşılmaktadır. Gerçekleştirilen uygulamalarda statik ve aynı değerlilikte olan değişkenler const anahtarkelimesi vermek bellek yönetimi verimliliğini sağlamaktadır.

DİKKAT! const derleme zamanındında sabitlendiği için DateTime.now(); vb. yapılar çalışma zamanında değer alacağı için atama gerçekleştiremez ve hata oluşturur. Bu tarz yapılar final ile oluşturulması en uygun çözümdür.

BİLGİ! Örnek kodlarda gördüğümüz list1 listesine ekleme yapıldığında bellekteki son durumu değişir. Örneğin çalışma zamanında atanan [1, 2, 3] değerleri 1001 de iken ekleme işlemi sonrası [1, 2, 3, 4] listesi ise 1002 numarlı bellekte tululuyor olabilir. Yani son liste oluştuğunda list1’in işaretlediği bellek adresi değişir ve değiştirilemez yapı o andan sonra kurulur. Bu noktada akıllara şu soru gelebilir ‘Peki ya 1001 numaralı bellek içeriğine ne oldu?’. Bu kısımda Dart’da bulunan garbage collector yapısı devreye girer ve o belleği serbest bırakır. Bu şekilde verimli bellek yönetimi yapılmış olur.

Joker Değişken ( _ )

Bu değişken var olduğu diğer programlama dilleri gibi Dart’ta da kullanıldığı zaman, ‘Bu değeğişkeni kullanmayacağım, önemsemiyorum!’ anlamı taşır.

int _ = 10;

// burada bir hata alırız
print(_); // _ hiç var olmadı ile eş değer

// liste bitene kadar dön demeye benzer
for (var _ in [1, 2, 3]) {
    print("Hello");
}

BİLGİ! Kısaca, ‘Bu alana bir şey gelmesi gerekiyor ama bana lazım değil.’ diyouz.

Operatörler

Dart’ta kullanabileceğimiz pek çok operatör bulunmaktadır. Bu operatörleri 10 başlık altında inceleyyeceğiz.

Aritmatik Operatörler

Burada matematiksel operatörlere değineceğiz.

Operatör	Açıklama
+	Toplama
-	Çıkarma
-a	Negatif
*	Çarpma
/	Bölme
~/	Tam sayı bölme
%	Mod (Bölümden kalan)

int num1 = 8;
int num2 = 3;

int addResult = num1 + num2;       // 11
int subResult = num1 - num2;       // 5
int negResult = -num1;             // -8
int mulResult = num1 * num2;       // 24
double divResult = num1 / num2;    // 6.66
int intDivResult = num1 ~/ num2;   // 6
int modResult = num1 % num2;       // 2

// divResult değişkenini int olarak tanımlamamızın nedeni,
// bölme işlemi ondalıklı değer oluşturabileceği içindir.
// (oluşturmayacak olsa bile öyle kabul edilir).

Bunların yanı sıra postfix ve prefix aritmatik operatörlerimiz vardır.

Operatör	Açıklama
++num	Sayıyı arttır ve yaz
num++	Sayıyı yaz ve arttır
–num	Sayıyı azalt ve yaz
num–	Sayıyı yaz ve azalt

Anlaşılması adına bir örnek verelim.

int num = 8;

int addPreResult = ++num; // res 9 num 9
print("addPreResult: " + addPreResult.toString() + " num: " + num.toString());
int addPostResult = num++; // res 9 num 10
print("addPostResult: " + addPostResult.toString() + " num: " + num.toString());
int subPreResult = --num; // res 9 num 9
print("subPreResult: " + subPreResult.toString() + " num: " + num.toString());
int subPostResult = num--; // res 9 num 8
print("subPostResult: " + subPostResult.toString() + " num: " + num.toString());

# addPreResult:  9      num: 9
# addPostResult: 9      num: 10
# subPreResult:  9      num: 9
# subPostResult: 9      num: 8

Bu çıktılar sonucunda durum daha net anlaşılabilir.

Eşitlik ve İlişkisel Operatörler

Operatör	Açıklama
==	Eşit mi
!=	Eşit değil mi
>	Büyük mü
<	Küçük mü
<=	Büyük eşit mi
>=	Küçük Eşit mi

int num1 = 2;
int num2 = 4;

bool isEql = num1 == num2;   // false
bool isEql = num1 != num2;   // true
bool isEql = num1 > num2;    // false
bool isEql = num1 < num2;    // true
bool isEql = num1 >= num2;   // false
bool isEql = num1 <= num2;   // true

Kısacası bu şekil dedir.

Tip Kontrol Operatörleri

Operatör	Açıklama
as	Tip dönüşümü
is	Tip kontrolü
is!	Ters tip kontrolü

Object num1 = 3;

// Objeyi int kabül et
int num2 = num1 as int;


// ogr1 Ogrenciler sınıfına ait ise isim ata
if (ogr1 is Ogrenciler) {
    ogr1.name = 'Abdullah'
}

// ogr1 Ogrenciler sınıfına ait değil ise
if (ogr1 is! Ogrenciler) {
    print('ogr1, Ogrenciler sınıdına ait değil');
}

Atama Operatörleri

Onluk Tabanda	Açıklama	Bit Bazlı	Açıklama	Boş değer	Açıklama
x += 3	x = x +3	<<=	Bitsel sola kaydır ve ata.	b ??= a	b boşsa a’daki değer atansın
x -= 3	x = x +3	>>=	Bitsel sağa kaydır ve ata	———	—————————-
x *= 3	x = x +3	>>>=	Unsigned sağ kaydır	———	—————————-
x /= 3	x = x +3	&=	Bitsel AND yap ve ata	———	—————————-
x ~/= 3	x = x +3	|=	Bitsel OR yap ve ata	———	—————————-
x %= 3	x = x +3	^=	Bitsel XOR yap ve ata	———	—————————-

Mantıksal Operatörler

Onluk Tabanda	Açıklama
!expr	NOT
&&	AND
||	OR

Bitsel ve Kayırma Operatörleri

Bitsel İşlemler	Açıklama
&	AND
|	OR
^	XOR
~expr	Ters işater (0000 1111 –> 1111 0000)
<<	Sola kaydırma
>>	Sağa kaydırma
>>>	İşaretsiz Sağa kaydırma(Negatif sayıytı pozitif gibi düşünür)

final value = 0x22;
final bitmask = 0x0f;

assert((value & bitmask) == 0x02); // AND
assert((value & ~bitmask) == 0x20); // AND NOT
assert((value | bitmask) == 0x2f); // OR
assert((value ^ bitmask) == 0x2d); // XOR

assert((value << 4) == 0x220); // sola kaydırma
assert((value >> 4) == 0x02); // sağa kaydırma

assert((-value >> 4) == -0x03);

assert((value >>> 4) == 0x02); // işaret bitsiz sağa kaydırma
assert((-value >>> 4) > 0); // işaret bitsiz sağa kaydırma

Koşul İfadeleri

Dart’ta kısa if blokları diye oluşturabileceğimiz bir takım yapılardır. ?, ?? ve : işaretleri ile kullanılmaktadır.

var num1;
var num2 = 2;
if (num2 == 2) {
    prtint('if çalıştır!');
} else {
    prtint('else çalıştır!');
}

// bu yukarda görünen blokla aynı işlevi yerine getirmektedir
(num2 == 2) ? prtint('if çalıştır!') : prtint('else çalıştır!')

num1 ??= num2;
print(num1); // # 2

num1 = 4;
num1 ??= num2;
print(num1); // # 4

// name null ise 'isimsiz' değerini dönür
String? name;
print(name ?? 'isimsiz');

int puan = 82;

String durum = (puan >= 90)
    ? "AA"
    : (puan >= 80)
        ? "BA"
        : (puan >= 70)
            ? "BB"
            : "CC";

print(durum); // BA

Cascade Operatörü

Cascade operatörü bir sınıfın verilerini tanımlarken işimizi kolaylaştırmaya ve kod okunabilirliği ve takranından kaçınarak üretmemizi sağlar.

// Bir Personal() sınıfımız olsun
var personal1 = Personal();
personal1.name = 'Abdullah';
personal1.salary = 22000;

// Birde şu şekilde yapılır
var personal2 = Personal()
    ..name = 'Can'
    ..salary = 22400;
// bu iki işlemde de doğrudur.
// buna ek olarak name String ve 
// salary int olarak tanımlandı ve 
// nullable tanımlandıysa bu kontrolde

var personal3 = Personal()
    ?..name = 'Can'
    ..salary = 22400;
// bu şekilde atama başarılı bir şekilde
// gerçekleştirilmiş olur
// bu işlemler personal1 içinde 
// personal1?.name = 'Abdullah';
// şeklinde tanımlanabilir.

Spread Operatörü

Bu operatör ise bir listeyilist, set veya map yapısındaki verileri başka bir koleksiyona açarak atamasını yapar.

var baseList = [1, 2, 3];
var newList = [
0,
...baseList,
4
];
// baseList parçalanır ve tek tek newList'e eklenir
print(newList); // [0, 1, 2, 3, 4]

List<int>? nums = null;

var result = [
1,
...?nums,  // nums null → yok sayılır
2
];
// ...? ile hatadan kaçınmış oluruz
// eğer ? olamsaydı hata alacak ve 
// komutlar çalışmayacaktı bu şekilde
// boş listeyi yok sayatak devam edebildik
print(result); // [1, 2]

Diğer operatörler

Operator	Name	Meaning
()	Fonksiyon çağrısı	Fonksiyonu çalıştırır
[]	Liste/harita erişimi	İndex ile elemana erişir
?[]	Koşullu erişim	Nulldeğilse elemana erişir, null ise null döner
.	Üye erişimi	Nesnenin özelliğine erişir
?.	Koşullu üye erişimi	Null değilse özelliğe erişir, null ise null döner
!	Null değil doğrulaması	Null olamayacağını garanti eder, null ise hata fırlatır

Yorum Satırları

Dart’ta 3 tip yorum satırı vardır.

// Bu tek satırda bir yorum satırı örneği

/*
    * Bu ise 
    çok satırda
    yorum satırı
    örneği
*/

/// Burada üç tane '/'
/// ifadesi ise
/// dökümantasyonların
/// açıklamalarında 
/// kullanılan yorum
/// satırı örneğidir